Biblioteka Publike e Durrësit mirëpriti një ngjarje të veçantë kulturore: promovimin e studimit shkencor “Historia e novelës grafike dhe e karikaturës”, me autor studiuesin dhe doktorin e shkencave Ph.D. Oltsen Gripshi.

Pas një pune kërkimore gjashtëvjeçare, Gripshi sjell për publikun një botim voluminoz dhe unik në llojin e vet, që hedh dritë mbi zhvillimin historik të novelës grafike dhe karikaturës shqiptare, dy zhanre që, ndonëse kanë qenë pjesë e kulturës sonë vizuale për më shumë se tetë dekada, kanë mbetur thuajse të paeksploruara në aspektin akademik.

Një studim me vlerë dokumentare dhe artistike

Ky studim, i përbërë nga mbi 400 faqe, ofron një panoramë të plotë të rrugëtimit të artit pamor shqiptar në këto dy fusha, duke ndjekur zhvillimin e tyre që nga fillesat e para e deri në ditët e sotme. Autori ndalet me kujdes në figurat më përfaqësuese të këtij arti, si Agim Faja dhe Safo Marko, por edhe në publikimet që shërbyen si terren formues për gjenerata të tëra lexuesish.

Gjatë aktivitetit të zhvilluar në sallën qendrore të bibliotekës, të pranishmit, nxënës, mësues dhe dashamirës të artit, patën mundësinë të shihnin nga afër edhe revista ikonike shqiptare për fëmijë e të rritur si “Yllkat”, “Fatosi”, “Hosteni” dhe “Ylli”, ku ilustrimet shumëngjyrëshe dikur kishin një rol të spikatur në edukimin estetik dhe kulturor të brezave.

Përshkrim i përmbledhur i studimit shkencor dhe ekspozitës

Ky kërkim shkencor shtjellon të gjithë gjurmën zhvillimore të novelës grafike dhe karikaturës shqiptare, duke e ndarë në tre pjesë qendrore:

Pjesa hyrëse – trajton origjinën dhe veçoritë e novelës grafike botërore, duke përfshirë edhe autorë të huaj që kanë pasqyruar Shqipërinë dhe shqiptarët në veprat e tyre.

Pjesa e dytë – përqendrohet në zhvillimin e këtyre zhanreve gjatë periudhës së Realizmit Socialist, me theks të veçantë në botimet pas vitit 1945. Pikërisht në këtë periudhë lindën revistat e para si “Hosteni”, “Fatosi”, “Pionieri”, “Yllkat” dhe “Ylli”, të cilat mbetën dëshmi të gjalla të kultivimit të humorit vizatimor dhe të edukimit grafik të brezave.

Pjesa e tretë – ndalet në novelën grafike bashkëkohore shqiptare pas viteve ’90, duke analizuar dimensione të reja artistike dhe antropologjike, si dhe rikthimin e interesit për legjendat dhe mitet shqiptare. Në këtë kontekst, theksohet roli i Ministrisë së Kulturës, e cila në vitin 2014 themeloi konkursin e parë kombëtar të novelës grafike pas ndryshimeve politike e shoqërore të vendit.

Një udhëtim në kujtesën kolektive

Nëpërmjet këtij studimi, autori krijon një urë mes brezave. Për ata që u rritën gjatë periudhës së Realizmit Socialist, libri shërben si një rikthim emocional në kujtesën e tyre kulturore. Ndërsa për brezat e rinj, është një njohje e re me historinë e vizatimit shqiptar, me personazhet e dashura dhe me mënyrën sesi arti ka ndikuar në edukimin e tyre kolektiv.

Në fjalët e vetë autorit, që sintetizojnë thelbin e veprës:

“Novela grafike shqiptare është një rrëfim pamor i ndarë në skena, ku e kaluara mitike e ngarkuar me dogmat e realizmit socialist takohet me të tashmen që kërkon një personazh të ri për të mishëruar stereotipin shqiptar. Këto dy kohë përplasen pa fjalë të tepërta, sepse pas skenës së fundit, aty ku përfundon rrëfimi, nis heshtja që lexuesi do të duhet ta mbushë vetë.”

Ekspozita dhe rëndësia e veprës

Studimi “Historia e novelës grafike dhe e karikaturës” do të qëndrojë i ekspozuar në Bibliotekën Publike të Durrësit nga 10 deri më 14 nëntor 2025, i shoqëruar me një ekspozitë të posaçme ku do të ekspozohen disa nga numrat më përfaqësues të revistave shqiptare ndër vite.

Ky botim vlerësohet si një kontribut i rëndësishëm për letërsinë, artin pamor dhe historinë e kulturës shqiptare, sepse për herë të parë dokumenton në mënyrë shkencore rrënjët, zhvillimin dhe transformimet e një fushe që ka ndikuar ndjeshëm në formimin estetik të brezave.