Në një postim të shpërndarë së fundmi nga kreu i Bashkisë së Shijakut, Elton Arbana, publikohet një fragment me vlerë historike që ndriçon origjinën dhe zhvillimin e hershëm të qytetit. Përmes burimeve akademike të dokumentuara, përmblidhen dy periudha kyçe që përcaktojnë identitetin e Shijakut, nga përmendjet e para në shekullin XV deri te themelimi modern në fund të shekullit XIX.
Sipas të dhënave të regjistrimit osman të viteve 1431–1432, Shijaku përmendet si pjesë e sanxhakut të Shqipërisë gjatë kohës së Sulltan Mehmetit të I-rë. Në atë periudhë, zona përfshinte një grup fshatrash përreth si Pjezë, Shtrazë, Shetel, Karpen, Bodinok, Vrap dhe Kuç, duke dëshmuar ekzistencën e një komuniteti të organizuar e me rëndësi lokale që në Mesjetë. Këto të dhëna janë marrë nga Buletini “Studime Historike”, nr. 4, 1976, një ndër botimet më të besueshme të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.
Megjithatë, si qytet i mirëfilltë, Shijaku u themelua në vitin 1880 nga Sali bej Deliallisi, një figurë e njohur lokale e cila, sipas të dhënave historike, u shpërngul nga katundi Shahinaj për të ndërtuar vendbanimin e ri në një zonë që atëherë ishte krejtësisht pyll. Gradualisht, rreth këtij vendbanimi nisën të ngrihen shtëpitë e para dhe u formua një qendër e re urbane që do të merrte më vonë tiparet e qytetit të sotëm.
Emri “Shijak” lidhet me kulturën fetare të zonës, pasi qyteti u pagëzua sipas kishës së Shën Jakutqë ndodhej në një kodër pranë. Megjithëse sot nuk kanë mbetur gjurmë fizike nga themelet e saj, kujtesa e këtij tempulli i dha identitetin dhe emrin një prej qyteteve më karakteristike të Shqipërisë qendrore. Ky fakt përmendet nga autori T. Selenica në veprën e tij të njohur “Shqipëria më 1927”, një burim historik i rëndësishëm për studimin e qyteteve shqiptare të asaj kohe.
Përmes këtij postimi, Elton Arbana ka risjellë në vëmendje një pjesë të rëndësishme të historisë së Shijakut, një qytet që nga rrënjët e tij të lashta e deri në themelimin modern, ka qenë gjithmonë një hapësirë ku ndërthuren tradita, besimi dhe zhvillimi njerëzor.
Burime:
• Buletini “Studime historike”, nr. 4, 1976.
• T. Selenica, “Shqipëria më 1927”.