Një rikthim në epokën e kontrollit dhe mikpritjes së kufizuar

Shtëpia e vjetër, e vendosur në një banesë të hershme qytetare me oborr të gjelbëruar, të fton të zhytesh në atmosferën e viteve të diktaturës. Ekspozita kryesore është organizuar si një dhomë pritjeje shqiptare e asaj kohe: divanë të thjeshtë, tavolina druri, radio me një kanal, televizor me ekran të zi e të bardhë dhe karamelet tradicionale “Zana”, të cilat u ofrohen vizitorëve në të njëjtën mënyrë si dikur miqve të shtëpisë.

Objektet e ekspozuara, peshq prej qelqi të prodhuar në fabrikën e Kavajës, kanaçe Coca-Cola, suvenire Albturist, pjata, filxhanë e senda familjare, krijojnë një rrëfim të plotë për mënyrën e jetesës dhe raportin e Shqipërisë me të huajt.

Një nga shtyllat e muzeut është historia e AlbTurist, agjencia shtetërore që administronte tërë turizmin e huaj. Turistët udhëtonin vetëm në grup, sipas itinerareve të paracaktuara, duke u shoqëruar nga punonjës të trajnuar jo vetëm për t’i orientuar, por edhe për t’i vëzhguar.

Hotelet e periudhës janë paraqitur në harta dhe fletëpalosje origjinale të ekspozuara në muze. Aty zbulohet se dhomat ishin pajisur me pajisje përgjimi, ndërsa kamerierët e recepsionistët kishin detyrim të raportonin sjelljet e të huajve. Disa turistë madje “përshtateshin” që në kufi: një foto e gazetarit norvegjez Rune Ottosen tregon ndryshimin drastik të pamjes së tij, pasi iu prenë flokët e gjatë menjëherë sapo kaloi kufirin shqiptar.

Dokumente sekrete dhe histori personale

Në muze shpalosen edhe letra të ruajtura nga Arkivi i Shtetit, nga njerëz të thjeshtë që kërkonin leje të vizitonin Shqipërinë, si edhe dokumente që tregojnë se përse 5–6% e turistëve të vitit 1984–1985 u vendosën nën survejim aktiv. Këto dëshmi e bëjnë vizitën jo vetëm një eksplorim fizik, por edhe emocional.

Oborri i gjelbër dhe bunkeri i fshehtë, dy botë paralelesh

Pas dhomës së ekspozitës, vizitorët dalin në oborrin e shtëpisë. Nën tokë gjendet një bunker i vogël i ndërtuar në vitet ’70, i menduar të strehojë deri në 50 persona për rreth 30 minuta gjatë alarmit të sulmeve të imagjinuara. Ky ambient i ngushtë e pa ajër është pjesë e rëndësishme e turit, pasi shpjegon ankthin kolektiv të kohës. Brenda tij, muzeu shfaq filma dokumentarë të përgatitur posaçërisht, me pamje arkivore dhe intervista të reja.

Turi zgjat rreth 40 minuta dhe drejtohet nga një guidë e specializuar që përshkruan me kujdes objektet, historitë dhe mekanizmat e kohës. Vizitorët mësojnë rreth jetës familjare, rregullave të rrepta të regjimit, propagandës, frikës dhe mënyrave të mbijetesës së heshtur që karakterizuan një epokë të tërë.

Në fund të vizitës, të ftuarit shijojnë një ëmbëlsirë tipike të periudhës komuniste – një gjest i thjeshtë që rikthen atmosferën e mikpritjes shqiptare, pavarësisht kufizimeve të kohës.

Një muze i vogël që mbart një kujtesë të madhe

“Peeping Tourist” nuk është thjesht një hapësirë ekspozimi, por një dokument i gjallë i historisë së Durrësit dhe Shqipërisë. Ai sjell një tregim të pazakontë mbi turizmin e viteve të izolimit, ndërsa u jep brezave të rinj mundësinë të kuptojnë jo vetëm historinë e vendeve, por edhe të njerëzve që jetuan brenda tyre.

Një vizitë që nuk duhet humbur nga askush që kërkon të njohë të shkuarën reale të këtij vendi, nga rrënjët e frikës e deri te mënyrat e vogla të ngrohtësisë njerëzore që i dhanë jetë një epoke të heshtur.