Nga Aldo Mustafa

Ora shënon 13:15. Jam ulur në një prej bareve të Durrësit, shumë pranë një shkolle 9-vjeçare dhe një gjimnazi. Një pozicion ideal për edukim qytetar, do të thoshte shteti… po të ekzistonte. Lokali nis të mbushet gradualisht, vajza të reja me çanta shkolle hedhur shkujdesur mbi karrige, djem me duar në xhepa, tuta sportive dhe një siguri të tepruar prej “gangosh” që vjen ndoshta prej rrëmbythjes së moshës. Zënë gjashtë a shtatë tavolina. Biseda tipike moshe. Gjithçka duket normale. Derisa normalja shqiptare vendos të shfaqet.

Brenda pak minutash, ambienti i mbyllur shndërrohet në një skenë post-lufte. Tymi përhapet si mjegull industriale, aq sa të lind pyetja nëse ka rënë zjarr apo thjesht ka ardhur ora e rregullt e shkeljes së ligjit. Jo, nuk digjet lokali. Digjet ligji. Çdo tavolinë ndizet nga duhani. Paketat dalin nga xhepat, çantat, bluzat, sikur janë pjesë e uniformës shkollore. Nga një kafe përpara, nga një cigare në dorë dhe ja ku kemi formulën perfekte të jetës urbane shqiptare.

Ironikisht ose tragjikisht, konsumueset më të mëdha të duhanit janë vajzat. Po, vajzat. Me qëndrime të sforcuara, gjeste të mësuara keq dhe një dëshirë naive për të rënë në sy të ndonjë djali “gango” dy tavolina më tutje, duke treguar se është e aftë dhe barabartë me të, sepse tymos duhan! Sjellje aspak etike, por që shoqëria jonë i fal, sepse “janë të reja”, sepse “kështu e ka mosha”, sepse askush nuk ka më nerva të merret me asgjë.

Askush nuk i qorton. Askush nuk i ndalon. Pjesa dërrmuese janë nën 18-vjeç. Dhe këtu nuk flasim për ndonjë sekret të errët shoqëror, këto gjëra kanë ndodhur gjithmonë dhe do të ndodhin gjithmonë. Ajo që të trondit nuk është fëmija që shkel rregullin, por institucioni që bën sikur nuk ekziston rregulli. Lokalet sillen si republika autonome të tymit, ku ligji është thjesht një poster i zverdhur diku në mur, nëse është!

Kontrollet nuk ekzistojnë. Ose ekzistojnë vetëm në njoftime për shtyp. Ndërkohë, qytetari që nuk pi duhan është i dënuar të mbytet. Ai duhet të dalë jashtë, të ngrijë, të largohet, sepse brendësitë e bareve u përkasin atyre që tymosin, madje edhe kur janë nën moshë. Një përmbysje brilante e çdo logjike, i ligjshmi përjashtohet, i paligjshmi akomodohet.

Përtej familjes, e cila prej kohësh ka hequr dorë nga çdo formë kontrolli mbi fëmijët e saj, edhe shteti ka abdikuar. Ka raste kur policia hyn në këto bare. Momenti pritet me shpresë, por shpresa shuhet shpejt, në vend që t’u vrasë sytë shkelja flagrante e ligjit, polici merr frymë thellë… dhe ndez një cigare për vete. Simbolika është perfekte. Shteti, në emër të tolerancës dhe dashamirësisë, shkel ligjin bashkë me qytetarin. Një bashkëpunim i heshtur, i mbështjellë me tym.

Dhe po, mund të themi çfarë të duam për policët që nuk “qullosin gjë”, për mungesën e aksioneve serioze, për faktin që pirja e duhanit në ambiente të mbyllura është kthyer në ritual kombëtar. Por pyetja më e dhimbshme mbetet: Prindërit, kur fëmija u kthehet në shtëpi dhe qelbet erë duhani, a nuk pyesin? Apo era e nikotinës është bërë parfum social?

Qytetarët në bare heshtin. Jo nga respekti, por nga frika. Sepse ndonjëherë, pronari i lokalit ta shuan cigaren edhe në lule të ballit. Inercia është bërë ligj. Frika është bërë normë. Ndërsa tymi… tymi është bërë dekor shtetëror.

Në fund të fundit, ndoshta jemi ne që e kemi keqkuptuar gjithçka. Ndoshta ligji kundër pirjes së duhanit në ambiente të mbyllura nuk është ndalim, por sugjerim artistik. Një lloj poezie urbane që lexohet, admirohet dhe më pas ndizet me çakmak. Ndoshta tymi nuk është ndotje, por provë se jemi gjallë. Se lokalet nuk janë bare, por dhoma testimi për mushkëritë e brezit të ardhshëm.

Dhe kur fëmijët rriten mes nikotinës, kur policia edukon me shembullin e gabuar, kur qytetari hesht dhe shteti tymos bashkë me shkeljen, atëherë gjithçka është në rregull. Sepse në Shqipëri ligji nuk thyhet, thjesht pihet.