Fotograf: Olta Gripshi & Bledar Hasimi
Ka ekspozita që i sheh, ka të tjera që i përjeton dhe pastaj janë ato pak momente të rralla kur arti nuk qëndron më përballë teje, por të rrethon, të fton të hysh në një trup të gjallë që merr frymë në heshtje.
Kështu ndodhi me ekspozitën “Lakuriq” të Oltsen Gripshit.
Prej disa ditësh e kisha parë të përmendej në media dhe në rrjetet sociale. Duke qenë se RevoKult pulson me kulturën bashkëkohore, mendova se kjo ishte një nga ato përvoja që nuk duhej vetëm dokumentuar, por përjetuar nga afër. E kontaktova artistin për disa imazhe dhe shumë shpejt, siç ndodh zakonisht me krijuesit që e jetojnë artin si frymëmarrje, më ftoi ta vizitoja vetë ekspozitën.
Ajo ndodhej në katin përdhes të Piramidës, me hyrje të lirë, një hapësirë e hapur për këdo që dëshiron të përballet me trupin, kujtesën dhe ndjesinë.
Të nesërmen u nisa drejt Piramidës. Trafiku i rënduar i Tiranës më shoqëroi si një kakofoni urbane, një zhurmë e dendur, pothuajse e rëndë, që dukej sikur më përgatiste për kontrastin që do të vinte më pas.
Kur hyra në galeri, gjithçka ndryshoi menjëherë.
Që nga dera prej xhami, shquheshin tekstura që ngjanin si lëkurë, tone mishi, sipërfaqe të gjalla, por të ngrira në kohë. Hapësira dukej sikur mbante frymën.
Oltsenin e gjeta duke i shpjeguar një vizitoreje punën e tij, me të njëjtin pasion që duhet ta ketë bërë të paktën njëqind herë gjatë ekspozitës. Zëri i tij nuk vinte thjesht nga fjala, dukej sikur dilte nga një shtresë më e thellë, nga vetë thelbi i përvojës që po rrëfente. E përshëndeta dhe i dhash pak kohë të përfundonte me vizitoren, ndërsa prisja, sytë më mbetën tek një instalacion që pluskonte në ajër.
Kujtesa që pluskon
Ishin këmisha nate.
Pluskonin lehtë në ajër, si kujtime pa peshë. Disa më lart, disa më poshtë. Në qendër, një këmishë e bardhë bore që qëndronte mbi një senduk druri, të veshur me cohë dhe të zbukuruar me lule të verdha mbi sfond bojëqielli e gri, një estetikë vintage, e butë, e trishtueshme dhe e bukur njëkohësisht.
Pak më tej, një shtëpi e errët me një faqe muri të hapur ku lexohej fjala “incest”.
Dhe më tej një fustan nusërie, i shoqëruar nga dy këpucë të lëna mënjanë.
Si një histori që fillon me pafajësinë, kalon në fshehtësi dhe përfundon në një zgjedhje që ndoshta nuk ishte dashur të bëhej kurrë.
Të ecësh përmes lakuriqësisë
Kur Oltseni mbaroi bisedën me vizitoren, më pyeti thjesht: “Si të duket?”
Në vend të një përgjigjeje të menjëhershme, i propozova diçka tjetër: “të ecnim bashkë përmes ekspozitës, si në një rrëfim në lëvizje”. Të më tregonte gjithçka, jo si një guidë, por si një rrugëtim.
Dhe kështu nisëm nga fillimi.
Instalacioni i parë ishte origjina siç më pëlqen ta quaj, një test shtatzënie dhe kërthiza e rënë e një të porsalinduri. Një simbol i pastër biologjik, i drejtpërdrejtë, pothuajse i papërpunuar emocionalisht. Ishte një kujtesë se çdo histori trupore nis nga një lidhje dhe nga një shkëputje. Kaq mishtor ky instalacion, kaq simbolik, hamendësova që ishte i njërës prej fëmijëve të artistit, por nuk desha ta pyes, sepse arti nuk i përket më artistit kur ai bëhet publik. Në atë moment ai është i gjithësecilit prej nesh dhe një pyetje e tillë do më dukej e vogël.
Më tej, një topografi qelizore, një beze e madhe ku lëkura shfaqej në shtresa, në shenja, në gjurmë që rrëfenin kohën nga lindja deri në vdekje. Pranë saj, një qefin, një siluetë njerëzore që kujtonte reliket e shenjta, një metaforë e të jetuarit që mbetet si gjurmë.
Shtëpia, kujtesa, zgjedhja
Në ambientin tjetër riktheheshim tek këmishat e natës, ambient të cilin e kisha vizituar të parin, por çfarë të më kishte tërhequr kaq shumë?! Mos të gjithë rendim pas këmishave të natës së nënave tona, ato këmisha nate që mbajnë netët e gjata me temperaturë të fëmijërisë, ankthin e një nëne të re, ndryshimet fizike të nënave gjatë mëmësisë dhe fshehjet e gabimeve nën ato këmisha natë. Nuk e di për ju, por secili mund të përjetoj diçka ndryshe dhe subkishienca t’i degdisë në një tjetër dimension apo skutë të mendjes.
Së bashku me shtëpinë e “kukullës” dhe fustanin e nuserisë, ato më krijonin në kokë një fjali të vetme:
“Shtëpia, vendi që mund të kthehet në vendin fatal!”
Një reflektim mbi zgjedhjen, përgjegjësinë dhe brishtësinë e jetës që mund të nisi nga një kundërshtim ose heshtje!
Lëkura si hartë e shpirtit
Ekspozita nuk ndiqte një vijë lineare. Ajo të çonte nga një cep në tjetrin, si mendimi që endet nëpër kujtime. Rrugëtimi përfundonte me veprën që mban titullin “Lakuriq”, dy trupa njerëzorë, mashkull dhe femër, të shkompozuar dhe rikompozuar mbi kanavacë.
Nga larg dukeshin aq reale, saqë mund të bëje be se ishin lëkurë e tendosur. Nga afër… një strukturë arti që të kujtonte se trupi nuk është vetëm formë, por histori.
Në këtë pikë, ideja e artistit bëhej e qartë: lakuriqësia nuk është zhveshje, por zbulesë. Jo ekspozim, por njohje. Jo banalitet, por brutalitet.
Siç e koncepton edhe vetë Gripshi, lakuriqësia është më shumë se një trup, është një fenomen ndijor, një hapësirë ku ndërthuren erotizmi, identiteti, kultura dhe vetëdija. Lëkura nuk fsheh shpirtin, ajo është forma e tij e dukshme. Një hartë e ndjesive, e brishtësive, e historisë së jetuar mbi trup.
Një sallë që rimbushet me kërshëri
Ndërsa bisedonim dhe kishim mbetur më pak se 40 minuta nga mbyllja, salla u mbush me studente të arteve dhe profesoreshat e tyre, të gjithë kureshtar për të zbuluar më shumë. Oltseni do të fillonte sërish shpjegimin, kësaj radhe për herë të 101-të. Por ekspozita dukej sikur kërkonte pikërisht këtë, të rrëfehej vazhdimisht, pa u lodhur, pa u mbuluar me interpretime të tepërta.
Sepse në thelb, ajo është lakuriq.
Jo trup, por histori
Në këtë ekspozitë nuk ka lakuriqësi banale. Nuk ka provokim të drejtpërdrejtë. Përkundrazi, lakuriqësia bëhet aq e zhveshur nga sensacionalizmi, sa çdo shikim që përpiqet ta seksualizojë, detyrohet të tërhiqet.
Ajo që mbetet është një trup i shënuar me vraga, kujtime, zgjedhje, histori.
Dhe ndoshta kjo është fuqia e vërtetë e “Lakuriq”, të të bëjë të kuptosh se trupi nuk është objekt për t’u parë, por një territor për t’u lexuar.
Dhe kur del nga ekspozita, kupton se nuk ke parë thjesht një trup të zhveshur, por një mënyrë tjetër për të parë vetveten.